Construimos una villa medieval

CEIP Plurilingüe de Belesar · Baiona · Soñamos o porvir

Guía para el profesorado

Construimos una villa medieval

Tarea 3 · Personas, pueblos y bosques

2 sesiones · una en gallego y una en castellano

¿Podría vivir nuestra villa sin relacionarse con otras personas y poblaciones?

Dos sesiones de 50 minutos: comprender relaciones entre oficios y poblaciones, conversar y escribir. Cada sesión reserva 20 minutos para planificar, escribir y revisar. Los textos se guardan para la visita de Fortes Cabalar.

SESIÓN 7 · GALEGO

Quen necesita a quen na vila?

Recreación: cultivo do cereal, traballo no muíño e elaboración do pan.
Ampliar a ilustración
Recreación realista xerada con IA; non é unha fonte histórica.

Exploramos as relacións

Familia labrega

Cultiva o cereal que precisa o muíño.

Muiñeira

Transforma o cereal en fariña para a panadeira.

Panadeira

Usa a fariña para facer pan para outras persoas.

Carpinteiro

Repara a ferramenta: axuda a que o traballo continúe.

Obxectivo

Relacionar traballos e explicar por que as persoas se necesitan.

Materiais

Lectura, papel, lapis e seis tarxetas escritas á man ou palabras na pizarra.

Agrupamento

Gran grupo, parellas e escritura individual.

Evidencia

Explicación individual dun oficio e das súas relacións.

Desenvolvemento · 50 minutos

Activamos · 5 min

O docente pregunta quen axuda a que haxa pan. O grupo propón relacións; non se esixe coñecer aínda a resposta.

Lemos e comprendemos · 10 min

O docente le e aclara o vocabulario. O alumnado sinala pistas e responde oralmente ás catro preguntas.

Relacionamos en parellas · 10 min

Preparar seis tarxetas: FAMILIA LABREGA, CEREAL, MUIÑEIRA, FARIÑA, PANADEIRA, PAN. Ordenalas e explicar quen fai que. Presentar o mango roto: quen axudaría e a quen afectaría? Comprobar que explican as relacións, non só a orde.

Escribimos e revisamos · 20 min

3 minutos para ensaiar en parella; 12 de escritura individual; 5 para ler e mellorar unha frase. O docente comproba que cada texto nomea un traballo e unha dependencia.

Compartimos · 5 min

Ler dous textos. Gardalos para a visita. Preguntar: que ocorre cando algo que necesitamos está noutra poboación?

Unha mañá de mercado

Recreación didáctica: imaxinamos unha vila galega do século XV. As persoas e esta xornada son inventadas.

A panadeira prepara o pan para o mercado. Para facelo necesita fariña. Unha familia labrega cultivou e recolleu o cereal; despois, a muiñeira moeuno no muíño. Así, o cereal transformouse en fariña e a panadeira puido facer a masa e cocela.

A muiñeira decátase de que o mango de madeira dunha ferramenta está roto. Pídelle ao carpinteiro que o repare. Se non pode traballar, a panadeira tamén pode quedar sen fariña. O carpinteiro, pola súa parte, necesita alimentos para vivir.

No mercado hai tamén recipientes feitos pola oleira. Unhas persoas chegan da propia vila e outras veñen de aldeas próximas para ofrecer produtos ou conseguir o que necesitan. Ao falar, comparten noticias dos camiños e doutros lugares.

As persoas colocan os seus produtos deixando paso para quen circula. A praza é un lugar para atoparse. O pan que chega a unha casa conta co traballo de moitas mans.

A lectura é unha recreación. Os oficios e o aproveitamento dos recursos están documentados; esta cadea concreta de persoas é un exemplo inventado. Non todas as vilas funcionaban igual.

Cereal: planta, como o centeo, da que se aproveitan os grans.

Muiñeira: persoa que traballa no muíño.

Moer: triturar os grans para facer fariña.

Oleira: persoa que fai recipientes de barro.

ENUNCIADO · CONVERSAMOS

Respondede oralmente e buscade unha pista na lectura.

  1. Quen transforma o cereal en fariña?
  2. Que comparten as persoas no mercado ademais de produtos?
  3. Como podería afectar á panadeira a ferramenta rota da muiñeira?
  4. Podería a panadeira traballar completamente soa? Explica unha pista do texto.

ENUNCIADO · ESCRITURA INDIVIDUAL

Escolle un oficio do texto. Escribe que fai esa persoa, que necesita doutras persoas e a quen axuda. Explica unha relación usando «porque». Podes escribir tres ou catro frases.

A persoa que escollo é…

Necesita… porque…

Co seu traballo axuda a…

ENUNCIADO · REVISIÓN

□ Expliquei que fai a persoa e a quen necesita.

□ Usei «porque» e revisei unha frase.

Orientacións docentes e modelo

A muiñeira. A familia labrega cultiva e recolle o cereal.

Noticias dos camiños e doutros lugares.

Se o traballo do muíño se interrompe, pode faltar fariña para facer pan. É unha consecuencia posible, non segura.

Resposta aberta con evidencia: necesita cereal, fariña ou reparacións realizadas por outras persoas.

A panadeira fai pan. Necesita a muiñeira porque lle prepara a fariña. Co seu traballo axuda ás persoas que necesitan alimentos.

Modelo para o docente; retiralo antes de escribir. Admitir outras respostas xustificadas.

Apoios de acceso

Lectura breve, banco de palabras e dúas frases iniciadas.

Completar palabras e explicar oralmente a relación; admitir ditado ao adulto.

SESIÓN 8 · CASTELLANO

Entre pueblos: caminos y bosques

Recreación: dos viajeras, un camino, un puente y un bosque entre poblaciones.
Ampliar la ilustración
Recreación realista generada con IA; no es una fuente histórica.

Un bosque, distintas experiencias

Recursos

Leña y madera, según los derechos de uso de cada lugar.

Camino

Conecta poblaciones. Conocerlo ayuda a orientarse.

Temor

La poca visibilidad y estar lejos de ayuda pueden causar inseguridad.

Refugio

Un lugar apartado puede servir para ocultarse. Estar allí no demuestra que alguien sea peligroso.

Objetivo

Explicar las relaciones entre poblaciones y los distintos usos y significados del bosque.

Materiales

Lectura, esquema del viaje, papel y lápiz.

Agrupamiento

Gran grupo, parejas y escritura individual.

Evidencia

Explicación escrita sobre Tomás apoyada en pistas del relato.

Desarrollo · 50 minutos

Recordamos · 5 min

El docente recupera la dependencia entre oficios. El grupo explica por qué puede necesitarse otro pueblo.

Leemos y aclaramos · 12 min

Leer el viaje y el relato de Tomás. Aclarar proscrito, tribunal y refugio. Distinguir el contexto gallego del ejemplo inglés y la historia inventada de la información histórica.

Conversamos en parejas · 8 min

Responder oralmente a las cinco preguntas, señalando pistas. Compartir qué ofrece el bosque a cada personaje y qué problemas no resuelve. No representar juicios ni asignar papeles de excluidos.

Escribimos y revisamos · 20 min

3 minutos de ensayo oral, 12 de escritura individual sobre Tomás y 5 para revisar una frase. El docente comprueba que la explicación usa información del relato.

Cerramos · 5 min

Compartir una explicación: el bosque puede servir para trabajar, viajar u ocultarse. Guardar los textos para la visita final.

Un camino entre pueblos

En esta escena imaginada de la Galicia medieval, una alfarera lleva vasijas al pueblo vecino para conseguir cereal. Otras personas viajan en sentido contrario buscando herramientas o llevando noticias.

El camino cruza un puente y un bosque. La alfarera viaja con una vecina que conoce el recorrido. Llevan comida y agua y salen con luz. El bosque ofrece madera y leña, cuyo uso depende de las normas del lugar. También puede servir de refugio. La poca visibilidad y estar lejos de ayuda pueden causar temor.

Tomás, junto al camino

Relato inventado situado en la Inglaterra medieval.

Tomás llevaba una noche escondido entre los árboles. Había desobedecido varias órdenes de presentarse ante un tribunal. Una autoridad lo había declarado proscrito: había quedado fuera de la protección de la ley. Nadie le había ordenado vivir en el bosque; él había elegido ocultarse allí.

Al amanecer oyó pasos y se quedó inmóvil. Era una mujer que recogía leña.

—Busco el camino del molino —dijo ella.

Tomás señaló el sendero junto al arroyo. La mujer siguió su camino. Entonces comprendió que no todas las personas que entraban en el bosque iban a buscarlo. Algunas trabajaban allí.

Tenía frío y poca comida. Los árboles le ofrecían un escondite, pero no resolvían sus problemas. Se preguntó qué tendría que hacer para poder volver a vivir sin esconderse.

Tomás y su encuentro son inventados. La proscripción existió en Inglaterra. Destierro significa tener que abandonar un lugar; esconderse es una acción. Esta historia no describe las leyes de Galicia.

Proscrito: persona declarada fuera de la protección de la ley.

Tribunal: autoridad que resuelve asuntos de justicia.

Refugio: lugar donde protegerse u ocultarse.

ENUNCIADO · CONVERSAMOS

Responded oralmente y buscad una pista en la lectura.

  1. ¿Para qué viaja la alfarera al pueblo vecino?
  2. ¿Por qué habían declarado proscrito a Tomás?
  3. ¿Lo habían enviado a vivir al bosque? Busca la frase que lo aclara.
  4. ¿Qué buscaba la mujer? ¿Qué comprendió Tomás al verla marchar?
  5. ¿Qué le ofrecía el bosque y qué problemas seguía teniendo?

ENUNCIADO · ESCRITURA INDIVIDUAL

Escribe tres o cuatro frases sobre Tomás: explica por qué se escondía, qué descubrió al encontrar a la mujer y por qué el bosque no resolvía todos sus problemas. Usa «porque» en una frase.

Tomás se escondía porque…

Al ver a la mujer comprendió…

El bosque le ofrecía…, pero…

ENUNCIADO · REVISIÓN

□ Respondí con pistas del relato.

□ Usé «porque» y revisé una frase.

Orientaciones docentes y modelo

Lleva vasijas y busca cereal; los pueblos intercambian productos y noticias.

Había desobedecido varias órdenes de presentarse ante un tribunal.

No: eligió ocultarse allí. Ser proscrito no equivalía a una condena a vivir en el bosque.

Buscaba el camino del molino mientras recogía leña. Tomás comprendió que no todas las personas del bosque lo buscaban; algunas trabajaban allí.

Le ofrecía escondite; seguía teniendo frío, poca comida y el problema de su situación legal. Admitir otras inferencias justificadas.

Tomás se escondía porque lo habían declarado proscrito. Comprendió que algunas personas iban al bosque a trabajar. El bosque le ofrecía escondite, pero seguía teniendo frío y poca comida.

Modelo para el docente; retirarlo antes de escribir. Admitir otras respuestas justificadas.

Apoyos de acceso

Lectura breve, selección de un consejo y tres frases iniciadas.

Completar palabras con banco y explicar oralmente una razón; admitir dictado al adulto.

Quen necesita a quen na vila?

AspectoCon axudaEn camiñoConsígoo
ComprensiónRecoñezo un oficio con axuda.Explico o seu traballo e unha necesidade.Relaciono varios traballos con precisión.
RelaciónsSinalo unha relación.Explico unha relación usando unha pista.Explico tamén unha consecuencia posible.
EscrituraCompleto frases con apoio.Escribo unha explicación comprensible e revísoa.Melloro a conexión entre as ideas.

Entre pueblos: caminos y bosques

AspectoCon ayudaEn caminoLo consigo
ComprensiónLocalizo un dato con ayuda.Explico por qué se oculta Tomás y qué busca la mujer.Relaciono motivos, acciones y consecuencias.
ReflexiónNombro un uso del bosque.Explico una ayuda y una dificultad con pistas.Distingo el relato inventado de la información histórica.
EscrituraCompleto frases con apoyo.Escribo una explicación y reviso una frase.Conecto las ideas y justifico con «porque».

Material imprimible

Lectura y escritura por sesión. Preguntas orales y pautas amplias. Cuaderno de acceso íntegramente en mayúsculas.

Cuaderno general

PDF · Cuaderno generalODT · Cuaderno general

Cuaderno de acceso

PDF · Cuaderno de accesoODT · Cuaderno de acceso

Rúbrica

PDF · RúbricaODT · Rúbrica

Fuentes históricas para el profesorado

Oficios y desarrollo de Santiago · Museo das Peregrinacións

Monte y recursos en la Ribeira Sacra, siglos XIV–XV · López Sabatel, CSIC

Proscripción en Inglaterra · The National Archives